Ngày 22/9, TAND Khu vực 2, TP.HCM xét xử sơ thẩm vụ tranh chấp xác định cha cho con giữa ca sĩ Trịnh Trần Phương Tuấn (Jack - J97) và diễn viên Trần Nguyễn Thiên An. Căn cứ kết quả giám định ADN, Hội đồng xét xử chấp nhận yêu cầu khởi kiện, xác định Jack là cha đẻ của bé gái 5 tuổi T.N.Y.Đ.
Trước đó, những câu chuyện liên quan đến quan hệ tình cảm, quá trình chăm sóc con, trách nhiệm cấp dưỡng giữa hai bên đã nhiều lần xuất hiện trên mạng xã hội và thu hút sự quan tâm của dư luận.
Tại phiên tòa, HĐXX cũng yêu cầu các bên bình tĩnh, hành xử chuẩn mực và tiết chế trên mạng xã hội, bởi việc để câu chuyện đời tư lan truyền mất kiểm soát có thể tạo ra dư luận tiêu cực, ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý của trẻ khi lớn lên.
Trao đổi về vấn đề này, TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng, điều cần phân biệt rõ là tranh chấp quyền, nghĩa vụ giữa người lớn với quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em.
Theo luật sư Đặng Văn Cường, việc xác định cha cho con, nghĩa vụ cấp dưỡng, quyền trực tiếp nuôi con hay những bất đồng giữa cha và mẹ đều là các vấn đề pháp lý có thể được giải quyết bằng cơ chế tố tụng và các quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, việc các bên đưa thông tin về đời tư, quan hệ tình cảm, hoàn cảnh gia đình, quá trình nuôi dưỡng, cấp dưỡng hoặc những nội dung khác có liên quan đến đứa trẻ lên mạng xã hội lại đặt ra nguy cơ quyền và lợi ích hợp pháp của chính trẻ bị ảnh hưởng
“Trẻ em không phải là chủ thể tạo ra tranh chấp nhưng lại có thể trở thành người phải gánh chịu hậu quả lâu dài từ tranh chấp của người lớn”
Một đứa trẻ có thể chưa đủ khả năng nhận thức đầy đủ về những thông tin đang được đăng tải. Trong khi đó, thông tin trên môi trường số có thể tồn tại trong thời gian rất dài, được sao chép, bình luận, cắt ghép, chia sẻ lại và xuất hiện trở lại khi đứa trẻ đã lớn.
Khi đó, theo luật sư Cường, câu chuyện không còn đơn thuần là tranh chấp của cha mẹ mà có thể trở thành một phần “hồ sơ xã hội” của đứa trẻ, ảnh hưởng đến danh dự, hình ảnh, các mối quan hệ, môi trường học tập, tâm lý và quá trình hình thành nhân cách.
Luật sư dẫn Điều 21 Luật Trẻ em, theo đó trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; được pháp luật bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín. Điều 54 Luật Trẻ em cũng đặt ra trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.
Bên cạnh đó, Điều 33 Nghị định 56/2017/NĐ-CP xác định nhiều nhóm thông tin thuộc bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em như tên, tuổi, hình ảnh, đặc điểm nhận dạng, thông tin về thành viên gia đình, người chăm sóc, nơi ở, trường lớp và các mối quan hệ của trẻ.
Theo luật sư Cường, các thông tin về quan hệ cha mẹ, hoàn cảnh gia đình, việc chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng hoặc tranh chấp có liên quan trực tiếp đến một đứa trẻ, tùy tính chất và mức độ cụ thể, có thể thuộc phạm vi thông tin đời sống riêng tư, bí mật cá nhân hoặc bí mật gia đình cần được bảo vệ.
“Không thể chỉ vì cha hoặc mẹ là người nổi tiếng mà quyền riêng tư của đứa trẻ cũng bị mặc nhiên chuyển thành quyền được công chúng biết”, ông Cường nhấn mạnh.
Trong các vụ tranh chấp được đưa lên mạng xã hội, một vấn đề thường gặp là việc các bên công khai tin nhắn, hình ảnh, sao kê tiền cấp dưỡng hoặc những thông tin đời tư để bảo vệ quan điểm của mình.
Theo luật sư Đặng Văn Cường, pháp luật không cấm một người bảo vệ danh dự, quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Khi có tranh chấp, mỗi bên đều có quyền đưa ra chứng cứ, trình bày quan điểm và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ quyền lợi.
Tuy nhiên, “quyền bảo vệ mình không đồng nghĩa với quyền công khai không giới hạn đời tư của người khác, đặc biệt là đời tư của một đứa trẻ”.
Chẳng hạn, nếu cần chứng minh đã thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, một bên có thể cung cấp chứng từ giao dịch, sao kê hoặc tài liệu liên quan cho Tòa án. Nhưng nếu từ nhu cầu chứng minh nghĩa vụ pháp lý chuyển sang đăng toàn bộ sao kê lên mạng xã hội, kèm thông tin nhận diện đứa trẻ, những câu chuyện riêng tư của gia đình hoặc kêu gọi cộng đồng phán xét thì phạm vi và mục đích sử dụng thông tin đã thay đổi.
“Chứng cứ cần được đưa đến đúng nơi có thẩm quyền giải quyết, chứ không nhất thiết phải đưa đến toàn bộ cộng đồng mạng”, luật sư Cường nói.
Ông cho rằng Tòa án có cơ chế tiếp nhận, đánh giá chứng cứ, bảo đảm quyền tranh tụng và giải quyết tranh chấp. Trong khi đó, mạng xã hội không phải cơ quan xét xử và cộng đồng mạng cũng không phải chủ thể có thẩm quyền quyết định ai đúng, ai sai trong một vụ tranh chấp gia đình.
Một vấn đề khác được luật sư Đặng Văn Cường lưu ý là “dấu vết số”. Thông tin một khi đã được đăng tải có thể bị chụp lại, sao chép, tải xuống, cắt ghép và đăng lại trên nhiều nền tảng khác nhau. Ngay cả khi bài viết ban đầu bị xóa, thông tin chưa chắc đã biến mất hoàn toàn.
Hậu quả đối với trẻ có thể không xuất hiện ngay. Khi bước vào tuổi vị thành niên, đi học, tham gia các quan hệ xã hội hoặc trưởng thành, trẻ có thể bắt gặp lại những câu chuyện của cha mẹ và phải đối diện với các câu hỏi, bình luận, định kiến hoặc sự tò mò từ những người xung quanh.
Dù vậy, luật sư cũng lưu ý không nên mặc nhiên kết luận cứ có thông tin trên mạng thì trẻ chắc chắn bị tổn thương về tâm lý. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào nội dung, phạm vi lan truyền, mức độ nhận diện của trẻ, cách thức bình luận, thời gian tồn tại và nhiều yếu tố khác. Điều cần thiết là nhận diện nguy cơ để chủ động phòng ngừa.
Theo luật sư Cường, trách nhiệm bảo vệ trẻ em trong những trường hợp như vậy không chỉ đặt lên vai cha mẹ.
Với cơ quan báo chí, ông cho rằng quyền thông tin và quyền tự do báo chí cần được thực hiện đồng thời với trách nhiệm bảo vệ trẻ em. Khi thông tin về một vụ tranh chấp gia đình có trẻ em liên quan, báo chí cần cân nhắc kỹ việc sử dụng tên, hình ảnh, trường học, nơi ở, thông tin nhận diện hoặc các chi tiết đời tư của trẻ.
“Không phải cứ một thông tin có giá trị thu hút sự quan tâm của công chúng thì tất cả chi tiết liên quan đến trẻ đều cần phải được công bố. Nguyên tắc ở đây là thông tin phải phục vụ lợi ích thông tin chính đáng của xã hội và đồng thời hạn chế tối đa khả năng gây tổn hại cho trẻ”
Với người sử dụng mạng xã hội, ông lưu ý mỗi lượt chia sẻ, bình luận, cắt ghép hoặc đăng lại đều có thể làm thông tin tiếp tục lan rộng và khiến việc bảo vệ quyền riêng tư của trẻ trở nên khó khăn hơn.
Do đó, nếu nội dung có chứa hình ảnh, tên tuổi, thông tin gia đình hoặc những dữ liệu có thể nhận diện trẻ em thì không nên tùy tiện chia sẻ, bình luận hoặc khai thác theo hướng chế giễu, phán xét.
Đối với các nền tảng và đơn vị cung cấp dịch vụ trên môi trường mạng, luật sư Đặng Văn Cường cho rằng trách nhiệm còn cao hơn. Điều 54 Luật Trẻ em quy định các cơ quan, tổ chức, cá nhân quản lý, cung cấp sản phẩm, dịch vụ thông tin, truyền thông và tổ chức hoạt động trên môi trường mạng phải thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn và bí mật đời sống riêng tư cho trẻ em.
“Đây phải được xem là một phần trách nhiệm pháp lý trong quá trình vận hành nền tảng, chứ không chỉ là một khẩu hiệu về trách nhiệm xã hội”, ông nói.
Theo luật sư Cường, tranh chấp của người lớn cần được giải quyết bằng pháp luật, còn trẻ em phải được bảo vệ bằng pháp luật, trách nhiệm của gia đình và sự văn minh của cộng đồng.
“Một cuộc tranh chấp có thể kết thúc bằng một bản án, một quyết định hoặc một thỏa thuận, nhưng những thông tin đã phát tán trên mạng thì có thể tồn tại lâu hơn rất nhiều”, ông nói.
Bởi vậy, trong những tranh chấp gia đình có trẻ em liên quan, câu hỏi đặt ra không chỉ là “Tôi có quyền nói điều này hay không?”, mà còn là “Việc tôi nói điều này có thực sự cần thiết và có phù hợp với lợi ích tốt nhất của con tôi hay không?”.
“Bảo vệ trẻ em không có nghĩa là tước bỏ quyền lên tiếng của người lớn; bảo vệ trẻ em là yêu cầu người lớn thực hiện quyền của mình một cách có trách nhiệm, có giới hạn và không biến đứa trẻ thành phương tiện để giải quyết những mâu thuẫn mà trẻ không phải là người tạo ra.
Một xã hội văn minh không phải là xã hội không có tranh chấp, mà là xã hội biết giải quyết tranh chấp mà không để trẻ em trở thành người phải trả giá cho những tranh chấp đó”, luật sư Đặng Văn Cường nêu quan điểm.
Biết con dâu vi phạm luật giao thông đường bộ, thay vì chấp hành thì người mẹ chồng lại có hành vi chống đối, ngăn cản Tổ công tác của Đội CSGT Công an huyện Bá Thước (Thanh Hóa) đang làm nhiệm vụ. Dù bị khống chế nhưng người này vẫn văng nhiều từ ngữ dung tục, khó nghe.
Do đòi tiền phí, người giao hàng bị vợ chồng người nhận hàng sử dụng hung khí là tuýp sắt, bình hoa, ghế… đánh gãy hai tay. Chuyên gia pháp lý cho biết, vụ việc này đã có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.
Chuyên gia pháp lý nhận định, đây là một vụ việc nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự, an toàn xã hội, thể hiện thái độ coi thường pháp luật, xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng của người khác.
Hoạt động hành nghề mê tín dị đoan gây ra nhiều hệ lụy, tiêu cực cho xã hội khiến nhiều người tan cửa, nát nhà, gia đình ly tán. Do vậy, việc đấu tranh với các hoạt động mê tín dị đoan đồng bóng, bói toán là cần thiết để xã hội văn minh hơn, phát triển lành mạnh hơn
Chuyên gia pháp lý đã bình luận về vụ nữ chủ hụi ở An Giang tung tin bị trộm tài sản gần 4 tỷ đồng để tạo lòng tin cho người khác.
