50 tấn caffeine bị thu giữ có thể “chế” thành 150 tấn ma túy

Cục CSĐT tội phạm về ma túy (C04) vừa triệt phá đường dây buôn lậu 50 tấn caffeine xuyên quốc gia do tiến sĩ dược cầm đầu. Qua công tác nghiệp vụ, lực lượng chức năng phát hiện đường dây mua bán, vận chuyển caffeine từ nước ngoài vào Việt Nam, sau đó trung chuyển qua Lào sang Myanmar để sản xuất ma túy tổng hợp.

Theo Cục C04, Trần Phi Hùng, Tiến sĩ dược, Trưởng khoa Dược của Viện Y học cổ truyền Trung ương, bị cáo buộc buôn lậu 50 tấn chất caffein. Các nghi phạm lợi dụng sự khác biệt trong quy định pháp luật giữa các quốc gia và sơ hở trong hoạt động xuất nhập khẩu để tổ chức đường dây buôn lậu tinh vi.

Cơ quan điều tra xác định Trần Phi Hùng, Tiến sĩ dược, Trưởng khoa Dược Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương, là người cầm đầu đường dây. Ban đầu, Hùng lợi dụng việc Công ty Khôi Nguyên và Công ty Hóa Dược - Dược phẩm 1 được cấp phép nhập khẩu caffeine phục vụ mục đích y tế để lập các hợp đồng mua bán, móc nối tiêu thụ hàng sang Lào và Myanmar.

Theo điều tra, dòng tiền thu lợi từ hoạt động buôn lậu được chuyển qua nhiều tài khoản trung gian tại Lào rồi quay ngược về các công ty trong hệ sinh thái do Hùng điều hành nhằm hợp thức hóa giao dịch.

Trước tính chất đặc biệt nghiêm trọng của vụ án, Bộ Công an đã xác lập chuyên án 135VL. Sau gần 3 tháng đấu tranh, lực lượng chức năng phối hợp với nhiều đơn vị nghiệp vụ và phía Lào triển khai đồng loạt 18 mũi công tác tại Hà Nội, Hải Phòng, Điện Biên, Sơn La, Nghệ An và Hà Tĩnh.

Ngày 27/2, gần 300 cán bộ, chiến sĩ tham gia phá án, phát hiện 19 tấn caffeine không khai báo hải quan được cất giấu trong hàng hóa của Công ty T&T VINA, chuẩn bị vận chuyển qua Lào sang Myanmar.

Mở rộng điều tra, Ban chuyên án thu giữ tổng cộng 50,7 tấn caffeine, 6 ôtô, 12 máy tính, 25 điện thoại di động; phong tỏa 60 tài khoản ngân hàng và xác minh 7 bất động sản liên quan.

Đến nay, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã khởi tố 10 bị can, gồm 6 người về tội Buôn lậu, 3 người về tội Phát hành trái phép hóa đơn và một người về tội Môi giới hối lộ. Tại Lào, cơ quan chức năng nước này cũng bắt giữ, khởi tố 6 nghi phạm liên quan hành vi mua bán, vận chuyển tiền chất ma túy.

Cần có sự phối hợp giữa các bên liên quan theo dõi vòng đời hàng hóa

Đại biểu Phạm Văn Hòa, Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho rằng, đối với các loại hóa chất có thể tạo ra tiền chất ma túy, tạo ra ma túy thì cần phải có sự kiểm soát chặt chẽ, kể cả là các hóa chất sử dụng trong lĩnh vực y tế, nghiên cứu khoa học, phụ gia thực phẩm.

Cũng cần nghiên cứu đưa caffein vào tiền chất ma túy hoặc tăng cường các biện pháp, điều kiện để tăng cường sự quản lý các loại hóa chất và có cơ sở để xử lý nghiêm hành vi sản xuất, mua bán loại hóa chất này cho phù hợp với luật Việt Nam và pháp luật Quốc tế.

Ngoài ra, việc hậu kiểm ở các cửa khẩu cũng rất quan trọng, cơ quan chức năng cần phải thực hiện nghiêm ngặt các quy định về xuất nhập khẩu, nhất là đối với các loại hóa chất sử dụng trong lĩnh vực y dược, lĩnh vực nhảy cảm.

“Việc buôn lậu hóa chất dùng vào việc xuất khẩu, giúp sức cho các đối tượng ở nước ngoài sản xuất trái phép chất ma túy là hành vi đặc biệt nghiêm trọng, làm tăng tính chất nghiêm trọng của hành vi phạm tội.

Bởi vậy, theo tôi tại Việt Nam, ngoài các quy định hiện hành, các cơ quan hải quan, biên phòng cửa khẩu, công an cần phải tăng cường kiểm soát, thực hiện việc soi chiếu chi tiết đối với từng lô hàng nhập, xuất khẩu để kịp thời ngăn chặn, xử lý các vi phạm”, ông Hòa nói.

Song song với đó, theo ông, cơ quan chức năng cần phối hợp với các cơ quan liên quan, công an, hải quan, biên phòng nước bạn thực hiện việc kiểm tra, dõi vòng đời hàng hóa xem các doanh nghiệp nhập bao nhiêu, bán cho ai, tiêu thụ ở đâu, nhu cầu thực tế thế nào, dòng tiền có điều gì bất thường không. Để từ đó, cơ quan chức năng kịp thời phát hiện ra các sai phạm, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh.

Xem xét nếu luật chưa chặt chẽ cần sửa đổi, bổ sung

Đồng quan điểm, PGS.TS Bùi Thị An – nguyên Đại biểu Quốc hội nêu quan điểm, việc buôn lậu hóa chất dùng vào việc xuất khẩu, giúp sức cho các đối tượng ở nước ngoài sản xuất trái phép chất ma túy là hành vi đặc biệt nghiêm trọng, làm tăng tính chất nghiêm trọng của hành vi phạm tội nên những người thực hiện hành vi vi phạm tội cần phải xử lý nghiêm khắc.

Tại Trung Quốc, caffeine được xếp vào nhóm chất hướng thần; tại Lào là tiền chất ma túy, hành vi mua bán, vận chuyển từ 10kg trở lên có thể bị xử phạt tới mức cao nhất là tử hình. Trong khi đó, tại Việt Nam, caffeine vẫn được cấp phép sử dụng trong lĩnh vực y dược, thực phẩm và công nghiệp, chưa bị coi là tiền chất ma túy.

“Bởi vậy tôi cho rằng các cơ quan chức năng Việt Nam cần phải phối hợp với các nước bạn trong việc tiền kiểm, hậu kiểm việc xuất, nhập khẩu các hóa chất, quản lý nguồn xuất đối với các doanh nghiệp xem có những điểm gì bất thường.

Đây là trách nhiệm chung của của toàn xã hội, nhất là đối với những hàng hoá, hoá chất có yếu tố liên quan đến sức khoẻ của con người. Ngoài ra, đối với các quy định về việc nhập các hóa chất, tiền chất, nếu thấy chưa phù hợp hoặc cần tăng tính răn đe thì có thể nghiên cứu sửa đổi, bổ sung luật cho phù hợp”, bà An chia sẻ.

Bà An cho rằng, vụ việc trên còn là lời cảnh báo về những kẽ hở trong quản lý hóa chất, tiền chất và dược phẩm - nơi mà chỉ cần hậu kiểm lỏng lẻo, bất kỳ chất nào từ thuốc, phụ gia cho tới hóa chất công nghiệp cũng có thể bị sử dụng sai mục đích, sử dụng cùng với các chất cấm gây nguy hại cho con người.

Công an sẽ làm rõ vai trò đồng phạm trong việc sản xuất ma tuý

Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng luật sư Chính Pháp (Đoàn luật sư TP.Hà Nội) cho hay, Ở Việt Nam, caffein không được xác định là hàng cấm theo pháp luật Việt Nam mà là hàng hóa mua bán có điều kiện.

Loại hàng hóa này cũng chưa được xác định là ma túy hoặc tiền chất ma túy nên hành vi vi phạm không thể xử lý được về tội buôn bán hàng cấm, cũng không xử lý được các tội danh về buôn bán trái phép chất ma túy.

Hành vi vi phạm pháp luật của các bị can ở Việt Nam trong vụ án này là buôn bán trái phép hàng hóa qua biên giới, có dấu hiệu của tội buôn lậu theo quy định tại Điều 188 Bộ luật hình sự 2015 nên bị xử lý về tội danh này. Ngoài ra, đối tượng còn có hành vi mua bán hóa đơn nên bị xử lý thêm về tội danh này và được quy định tại Điều 203 Bộ luật hình sự 2015.

Với các hóa chất, chất phụ gia có thể trở thành tiền chất ma túy, ông Cường cho rằng cần phải có sự kiểm soát chặt chẽ hơn nữa, đặc biệt là phải có hoạt động kiểm tra thực tế để xác định việc mua bán, sử dụng có đúng mục đích hay không, có tiếp tay cho các hành vi tạo ra các tiền chất ma túy rồi tạo ra ma túy hay không để ngăn chặn nguồn cung, nguyên liệu để sản xuất ma túy.

Trong vụ việc này phương thức thủ đoạn phạm tội của các đối tượng là rất tinh vi, thời gian phạm tội kéo dài, số lượng hàng hóa buôn lậu rất lớn. Nếu chỉ theo dõi sổ sách chứng từ hóa đơn thì có thể không phát hiện được, tuy nhiên qua kiểm tra thực tế và quá trình chuyển đổi sử dụng hóa đơn điện tử thì đã phát hiện ra những sai phạm liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp này.

Đối với hành vi tiếp tay cho hoạt động sản xuất trái phép chất ma túy thì từ các chuyên án về ma túy và các hành vi sản xuất trái phép chất ma túy cơ quan điều tra đã có thể truy nguồn nguyên liệu, tìm ra phương thức thủ đoạn phạm tội để thực hiện các giải pháp phòng ngừa

Thêm nữa, một số quốc gia đang có quy định khác nhau về loại hóa chất này nên việc xử lý gặp khó khăn. Đối với hành vi sản xuất trái phép chất ma túy, cơ quan chức năng cũng sẽ làm rõ nếu doanh nghiệp này biết rõ việc mua caffein dùng để sản xuất trái phép chất ma túy mà vẫn bán thì cũng có thể bị xử lý hình sự về tội sản xuất trái phép chất ma túy với vai trò đồng phạm, vấn đề này các cơ quan tư pháp ở nước bạn sẽ phối hợp với công an Việt Nam để làm rõ và xử lý.

“Vụ án này cho thấy việc quản lý hóa chất, phụ gia thực phẩm, nguyên liệu dùng cho sản xuất dược này chưa thực sự chặt chẽ. Hơn nữa bị can thực hiện hành vi vi phạm phạm tội là người có chức vụ quyền hạn, có chuyên môn, nhiều năm công tác trong ngành dược nên biết rõ nguồn cung, biết rõ giá trị của loại hàng hóa này và kẽ hở của pháp luật để lợi dụng buôn bán với số lượng lớn qua biên giới, thu lại bất chính số tiền đặc biệt lớn.

Bởi vậy ngoài việc xem xét làm rõ hành vi phạm tội để xử lý cơ quan chức năng cũng kiến nghị hoàn thiện pháp luật để tăng cường quản lý các loại hóa chất, phụ da thực phẩm, hóa chất dùng cho sản xuất thuốc để tránh việc biến các loại hóa chất này trở thành tiền chất và trở thành chất ma túy, tiếp tay giúp sức cho các hành vi sản xuất trái phép chất ma túy ở trong và ngoài nước”, ông Cường chia sẻ.

Đối tượng buôn lậu caffeine sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự

Luật sư Đặng Văn Cường cho biết thêm, việc buôn bán trái pháp luật qua biên giới, đó là hành vi buôn lậu nên việc cơ quan điều tra xử lý 1 số bị can về tội buôn lậu là có căn cứ.

Điều 188 Bộ luật hình sự 2015 quy định, người thực hiện hành vi buôn lậu có thể bị phạt từ 12 đến 20 năm tù theo hậu quả xảy ra. Ngoài ra người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Ngoài ra, hành vi phạm tội nhiều lần, phạm tội có tổ chức, thủ đoạn tinh vi xảo quyệt có thể cũng được áp dụng theo quy định tại Điều 52 Bộ luật hình sự 2025 để tăng nặng hình phạt.

Với những người phạm tội là người có hiểu biết pháp luật, là người có chức vụ quyền hạn, lợi dụng chức vụ quyền hạn để trục lợi hoặc lợi dụng hoạt động nghề nghiệp để trục lợi, gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội, thúc đẩy các tội phạm khác nảy sinh trong xã hội, gây mất an ninh trật tự an toàn xã hội thì hình phạt sẽ rất nghiêm khắc, có thể bị áp dụng mức cao nhất là 20 năm tù.