Không phải tài sản được công nhận
Sau thông tin Bảo Tín Minh Châu bị khám xét, tâm lý lo lắng của nhiều khách hàng mua vàng trên giấy đã dấy lên câu hỏi về mức độ an toàn pháp lý của loại hình giao dịch này. Trao đổi với báo Phụ nữ Việt Nam, TS. Đặng Văn Cường – Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), cho rằng cần nhìn nhận vấn đề từ bản chất pháp lý của giao dịch.
Căn cứ Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, có thể khẳng định rằng đến nay, pháp luật Việt Nam chưa chính thức công nhận "vàng trên giấy" như một loại tài sản độc lập hay sản phẩm tài chính hợp pháp.
TS. Đặng Văn Cường – Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội)
Theo phân tích của Luật sư Cường, về bản chất pháp lý, vàng vẫn được xác định là tài sản hữu hình và quyền sở hữu chỉ được xác lập khi có sự chuyển giao trên thực tế. Điều này có nghĩa là, chỉ khi người mua thực sự nhận vàng vật chất thì quyền sở hữu mới hoàn thiện. Trong khi đó, các giao dịch "nhận tiền trước, hẹn trả vàng sau" thực chất chỉ là quan hệ hợp đồng mua bán tài sản với thời điểm thực hiện nghĩa vụ được thỏa thuận lùi lại.
Từ góc độ này, Luật sư Cường nhấn mạnh: "vàng trên giấy" không phải là vàng theo nghĩa pháp lý đầy đủ, mà chỉ là quyền yêu cầu phát sinh từ hợp đồng dân sự. Người mua không nắm giữ tài sản, mà nắm giữ một quyền, đó là quyền yêu cầu bên bán thực hiện nghĩa vụ trong tương lai.
Luật sư Cường phân tích thêm, khi người dân giao tiền nhưng chưa nhận vàng, họ chưa trở thành chủ sở hữu, mà chỉ đang nắm giữ một "phiếu hẹn". Trong trạng thái đó, như cách nói dân gian, người mua đang ở thế "cầm đằng lưỡi", quyền lợi phụ thuộc hoàn toàn vào uy tín, năng lực tài chính và khả năng thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp.
Theo Luật sư Cường, thực tế nhiều người lựa chọn hình thức này không chỉ vì kỳ vọng giá vàng tăng, mà còn vì sự tiện lợi, tránh rủi ro cất giữ tài sản tại nhà. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, cần phân biệt rõ: niềm tin vào doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc quyền sở hữu tài sản đã được bảo đảm. Khi chưa nhận vàng, mọi quyền lợi của người mua vẫn nằm trong khuôn khổ nghĩa vụ hợp đồng.
Chỉ là cam kết dân sự, rủi ro nghiêng về người mua
Theo Luật sư Đặng Văn Cường, dù chưa có khung pháp lý riêng, các giao dịch "vàng trên giấy" vẫn không nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật. Khi phát sinh tranh chấp, quan hệ giữa các bên được xử lý theo pháp luật dân sự, đặc biệt là quy định về hợp đồng mua bán tài sản. Người mua có quyền yêu cầu giao vàng, hoàn tiền, yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc khởi kiện ra tòa án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Tuy nhiên, Luật sư Cường lưu ý, điểm cốt lõi cần nhìn nhận là: cơ chế bảo vệ này mang tính "hậu kiểm", tức là chỉ phát huy khi tranh chấp đã xảy ra. Khác với các sản phẩm tài chính được cấp phép và giám sát chặt chẽ, không có cơ chế phòng ngừa rủi ro ngay từ đầu, không có bảo hiểm hay bảo đảm thanh toán từ phía Nhà nước.
Cảnh sát làm nhiệm vụ ở cửa hàng vàng Bảo Tín Minh Châu số 15 Trần Nhân Tông. Ảnh Xuân Huy
Trong thực tiễn, nếu doanh nghiệp còn khả năng tài chính, quyền lợi của người mua có thể được bảo vệ tương đối. Nhưng nếu doanh nghiệp gặp khó khăn, mất khả năng thanh toán hoặc bị phong tỏa tài sản, thì ngay cả khi có phán quyết của tòa án, việc thu hồi tiền hoặc nhận lại vàng cũng không phải lúc nào khả thi. Khi đó, người mua có thể rơi vào tình trạng "có quyền nhưng khó thực thi".
Đáng chú ý, quyền nhận vàng của người mua không phải là quyền tuyệt đối, mà phụ thuộc vào nội dung hợp đồng. Trong nhiều trường hợp, hợp đồng cho phép doanh nghiệp lựa chọn phương thức thực hiện nghĩa vụ, bao gồm cả việc thanh toán bằng tiền thay vì giao vàng. Ngay cả khi hợp đồng quy định giao vàng, việc thực hiện vẫn phụ thuộc vào điều kiện thực tế của doanh nghiệp.
Luật sư Cường cho rằng, so với tiền gửi ngân hàng, vốn được bảo vệ bởi cơ chế bảo hiểm tiền gửi và sự giám sát chặt chẽ, vàng trên giấy không có cơ chế bảo hiểm, không có bảo đảm thanh toán và cũng không có hệ thống kiểm soát rủi ro tương tự. Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng đây không phải là khoảng trống hoàn toàn của pháp luật, mà là khoảng trống về cơ chế bảo vệ chủ động và bảo đảm rủi ro.
Trong mô hình này, người mua đã thực hiện nghĩa vụ trước (trả tiền) nhưng chưa nhận tài sản, trong khi quyền lợi lại phụ thuộc vào năng lực của doanh nghiệp. Vì vậy, xét về bản chất phân bổ rủi ro, phần bất lợi đang nghiêng về phía người mua.
Từ góc độ pháp lý, có thể khái quát rõ ràng: người dân khi mua "vàng trên giấy" không phải đang nắm giữ một tài sản được bảo đảm, mà là một cam kết dân sự hợp pháp nhưng tiềm ẩn rủi ro. Vấn đề không nằm ở việc có luật hay không, mà nằm ở mức độ bảo đảm và khả năng thực thi quyền trong thực tế.
Do đó, Luật sư Đặng Văn Cường khuyến nghị, người tham gia giao dịch cần nhận diện đúng bản chất, tránh nhầm lẫn giữa "quyền được nhận vàng" và "quyền sở hữu vàng". Chính sự nhầm lẫn này là nguồn gốc sâu xa của nhiều rủi ro trong thực tiễn hiện nay.
Nguồn: ‘Vàng trên giấy’ là cam kết dân sự hay tài sản được bảo đảm?
Biết con dâu vi phạm luật giao thông đường bộ, thay vì chấp hành thì người mẹ chồng lại có hành vi chống đối, ngăn cản Tổ công tác của Đội CSGT Công an huyện Bá Thước (Thanh Hóa) đang làm nhiệm vụ. Dù bị khống chế nhưng người này vẫn văng nhiều từ ngữ dung tục, khó nghe.
Do đòi tiền phí, người giao hàng bị vợ chồng người nhận hàng sử dụng hung khí là tuýp sắt, bình hoa, ghế… đánh gãy hai tay. Chuyên gia pháp lý cho biết, vụ việc này đã có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.
Chuyên gia pháp lý nhận định, đây là một vụ việc nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự, an toàn xã hội, thể hiện thái độ coi thường pháp luật, xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng của người khác.
Hoạt động hành nghề mê tín dị đoan gây ra nhiều hệ lụy, tiêu cực cho xã hội khiến nhiều người tan cửa, nát nhà, gia đình ly tán. Do vậy, việc đấu tranh với các hoạt động mê tín dị đoan đồng bóng, bói toán là cần thiết để xã hội văn minh hơn, phát triển lành mạnh hơn
Chuyên gia pháp lý đã bình luận về vụ nữ chủ hụi ở An Giang tung tin bị trộm tài sản gần 4 tỷ đồng để tạo lòng tin cho người khác.
.webp)
